Αλκοτέστ και στους πεζούς: Τι ισχύει πραγματικά στην Ελλάδα
Το αλκοόλ στον δρόμο δεν αφορά μόνο τους οδηγούς. Ένας πεζός που βρίσκεται υπό την επήρειά του μπορεί επίσης να προκαλέσει σοβαρό κίνδυνο ή ακόμη και τροχαίο ατύχημα. Η εικόνα είναι συνηθισμένη, κυρίως τις νυχτερινές ώρες στις μεγάλες πόλεις και ιδιαίτερα έξω από περιοχές με έντονη διασκέδαση. Η Τροχαία πραγματοποιεί ελέγχους αλκοόλ στους οδηγούς, όμως στο ίδιο οδικό περιβάλλον συχνά κινούνται και πεζοί που έχουν καταναλώσει μεγάλες ποσότητες αλκοόλ.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν ένας αστυνομικός μπορεί να υποβάλει σε αλκοτέστ έναν πεζό. Η απάντηση χρειάζεται προσοχή, καθώς διαφέρει από εκείνη που ισχύει για τους οδηγούς. Στην Ελλάδα δεν προβλέπεται σήμερα σύστημα τυχαίων ή μαζικών προληπτικών αλκοτέστ για πεζούς, αντίστοιχο με αυτό που εφαρμόζεται στους οδηγούς.
Το άρθρο 46 του ισχύοντος Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας αφορά συγκεκριμένα την οδήγηση υπό την επίδραση οινοπνεύματος, φαρμάκων ή τοξικών ουσιών. Επομένως, τα γνωστά όρια αλκοολαιμίας και οι αντίστοιχες κυρώσεις συνδέονται με την οδήγηση οχήματος. Με απλά λόγια, κάποιος δεν διαπράττει τροχαία παράβαση μόνο και μόνο επειδή έχει πιει και περπατά στο πεζοδρόμιο.
Ο νέος ΚΟΚ θέτει κανόνες και για τους πεζούς
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι ο πεζός βρίσκεται εκτός ΚΟΚ. Ο Ν. 5209/2025, ο οποίος αποτελεί τον ισχύοντα Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας και έχει ήδη τροποποιηθεί μεταγενέστερα, περιλαμβάνει ξεχωριστό άρθρο για τους κανόνες κυκλοφορίας των πεζών. Πρόκειται για το άρθρο 42, ενώ το άρθρο 43 καθορίζει τις υποχρεώσεις των οδηγών απέναντί τους.
Υπάρχει, μάλιστα, ένας γενικότερος κανόνας που συχνά παραβλέπεται. Το άρθρο 16 του ΚΟΚ προβλέπει ότι όποιος χρησιμοποιεί το οδικό δίκτυο πρέπει να αποφεύγει συμπεριφορά που μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο ή εμπόδιο στην κυκλοφορία ή να θέσει άλλα πρόσωπα σε κίνδυνο. Η διάταξη αφορά συνολικά τους χρήστες του δρόμου και όχι μόνο όσους βρίσκονται πίσω από το τιμόνι.
Οι πεζοί έχουν συγκεκριμένες υποχρεώσεις όταν διασχίζουν έναν δρόμο. Οφείλουν να χρησιμοποιούν τις διαβάσεις όπου υπάρχουν, να ακολουθούν τους φωτεινούς σηματοδότες και να μην εισέρχονται στο οδόστρωμα με τρόπο που δημιουργεί άμεσο κίνδυνο. Ενδεικτικά, το άρθρο 11 προβλέπει ότι, όταν υπάρχει κόκκινη ένδειξη για τους πεζούς, απαγορεύεται η διάσχιση του οδοστρώματος. Η σχετική παράβαση εντάσσεται στην κατηγορία Ε1-Α, η οποία με το ισχύον σύστημα κυρώσεων αντιστοιχεί σε διοικητικό πρόστιμο 30 ευρώ.
Επομένως, η ιδιότητα του πεζού δεν σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να κινείται ανεξέλεγκτα στον δρόμο.
Πότε αποκτά σημασία το αλκοόλ στον πεζό
Εάν ένας πεζός έχει καταναλώσει αλκοόλ, αλλά κινείται κανονικά στο πεζοδρόμιο, δεν ενοχλεί κανέναν και τηρεί τους κανόνες κυκλοφορίας, δεν υπάρχει διάταξη που να τον καθιστά παραβάτη μόνο λόγω της κατανάλωσης αλκοόλ.
Η κατάσταση αλλάζει, για παράδειγμα, εάν εισέρχεται απρόβλεπτα στο οδόστρωμα, περπατά ανάμεσα σε κινούμενα αυτοκίνητα, παραμένει στη μέση του δρόμου, αγνοεί τη φωτεινή σηματοδότηση ή δημιουργεί άμεσο κίνδυνο για τον ίδιο και τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου. Σε μια τέτοια περίπτωση, η Αστυνομία μπορεί να επέμβει εξαιτίας της επικίνδυνης συμπεριφοράς και όχι επειδή υπάρχει συγκεκριμένο «παράνομο ποσοστό αλκοόλ» για τους πεζούς.
Το ζήτημα αποκτά διαφορετική σημασία και σε περίπτωση τροχαίου. Όταν ένας πεζός εμπλέκεται σε παράσυρση ή άλλο σοβαρό περιστατικό, οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν το σύνολο των συνθηκών. Η κατάσταση του οδηγού, η ταχύτητα, η προτεραιότητα, η φωτεινή σηματοδότηση, το σημείο στο οποίο κινήθηκε ο πεζός, η ορατότητα και η συμπεριφορά όλων των εμπλεκομένων μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία της έρευνας.
Σε αυτό το πλαίσιο μπορεί να προκύψει και ιατρικός ή τοξικολογικός έλεγχος, ιδιαίτερα σε σοβαρά ή θανατηφόρα τροχαία. Δεν πρόκειται, όμως, για το κλασικό μοντέλο «μπλόκου αλκοτέστ» που γνωρίζουμε από την Τροχαία για τους οδηγούς.
Για τους οδηγούς, το νομικό πλαίσιο είναι εντελώς διαφορετικό. Η οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ αποτελεί αυτοτελή παράβαση και προβλέπονται συγκεκριμένα νόμιμα όρια συγκέντρωσης αλκοόλ. Στην Ελλάδα, το γενικό όριο για τους περισσότερους οδηγούς είναι 0,5 g/l αίματος, ενώ χαμηλότερο όριο, 0,2 g/l, ισχύει μεταξύ άλλων για οδηγούς μοτοσικλετών και μοτοποδηλάτων, νέους οδηγούς και επαγγελματίες οδηγούς.
Για τους πεζούς δεν υπάρχει αντίστοιχος αριθμητικός περιορισμός. Αυτό είναι το βασικό στοιχείο που πρέπει να διευκρινίζεται όταν γίνεται λόγος για «αλκοτέστ στους πεζούς»: στην Ελλάδα δεν έχει θεσπιστεί δεύτερο σύστημα αλκομέτρησης που θα επιτρέπει στην Τροχαία να σταματά αυθαίρετα όσους περπατούν και να τους επιβάλλει πρόστιμο επειδή έχουν πιει.
Το αλκοόλ αυξάνει τον κίνδυνο και για τους πεζούς
Από την πλευρά της οδικής ασφάλειας, το θέμα δεν είναι καθόλου αμελητέο. Οι πεζοί αποτελούν μία από τις πιο ευάλωτες κατηγορίες χρηστών του δρόμου. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου το 21% των θανάτων από τροχαία στην Ευρωπαϊκή Ένωση αφορά πεζούς.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει επίσης ότι περισσότεροι από τους μισούς θανάτους στους δρόμους παγκοσμίως αφορούν ευάλωτους χρήστες, δηλαδή πεζούς, ποδηλάτες και χρήστες δικύκλων.
Το αλκοόλ μειώνει την αντίληψη του κινδύνου, την ισορροπία, την ταχύτητα αντίδρασης και την ικανότητα σωστής εκτίμησης της ταχύτητας και της απόστασης ενός οχήματος. Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι κρίσιμα όχι μόνο για έναν οδηγό, αλλά και για έναν πεζό που επιχειρεί να διασχίσει έναν πολυσύχναστο δρόμο.
Ευρωπαϊκά στοιχεία που έχει συγκεντρώσει το European Transport Safety Council δείχνουν ότι σε αρκετές χώρες καταγράφεται σημαντική παρουσία αλκοόλ σε θανατηφόρα ή σοβαρά περιστατικά με πεζούς. Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα μεταξύ των κρατών, λόγω των διαφορετικών μεθόδων καταγραφής.
Σε ορισμένες εθνικές μελέτες, τα ποσοστά των πεζών που είχαν καταναλώσει αλκοόλ ήταν ιδιαίτερα υψηλά, κυρίως κατά τις νυχτερινές ώρες και τα Σαββατοκύριακα. Ακόμη και παλαιότερη ελληνική επιστημονική ανάλυση θανατηφόρων τροχαίων στην Κεντρική Μακεδονία είχε καταγράψει περιστατικά στα οποία είχε επιβεβαιωθεί κατανάλωση αλκοόλ από πεζούς που εμπλέκονταν σε θανατηφόρα συμβάντα.
Η ευρωπαϊκή πολιτική οδικής ασφάλειας κινείται σταθερά προς το λεγόμενο «Safe System», ένα σύστημα στο οποίο δεν εξετάζεται μόνο η συμπεριφορά του οδηγού, αλλά συνολικά το οδικό περιβάλλον, οι υποδομές, η ταχύτητα και όλοι οι χρήστες του δρόμου.
Η Ελλάδα κινείται επίσης προς αυστηρότερη επιτήρηση των σοβαρών παραβάσεων. Ο νέος ΚΟΚ βρίσκεται σε ισχύ από το 2025, ενώ μέσα στο 2026 επεκτείνεται το σύστημα ηλεκτρονικής επιτήρησης και ψηφιακής διαχείρισης παραβάσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ταχύτητα, τη χρήση κινητού, το κράνος και την οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το επόμενο βήμα είναι αναγκαστικά τα μαζικά αλκοτέστ στους πεζούς. Σημαίνει, όμως, ότι ο πεζός δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως χρήστης του δρόμου χωρίς ευθύνες. Έχει δικαιώματα και αυξημένη προστασία απέναντι στα οχήματα, αλλά παράλληλα υποχρεούται να κινείται με τρόπο που δεν δημιουργεί κίνδυνο.
Μπορεί, λοιπόν, να γίνει αλκοτέστ σε πεζό;
Με βάση το ισχύον πλαίσιο στην Ελλάδα τον Αύγουστο του 2026, η ασφαλέστερη απάντηση είναι ότι δεν προβλέπεται γενικευμένο ή προληπτικό αλκοτέστ σε πεζούς, ούτε υπάρχει νόμιμο όριο αλκοολαιμίας αντίστοιχο με εκείνο των οδηγών.
Εάν, όμως, ο πεζός εμπλακεί σε σοβαρό τροχαίο ή η συμπεριφορά του δημιουργήσει συγκεκριμένο κίνδυνο, η κατάστασή του μπορεί να ερευνηθεί από τις αρμόδιες αρχές και να αποτελέσει στοιχείο της δικογραφίας και της συνολικής διερεύνησης του περιστατικού.
Το σημαντικότερο, επομένως, δεν είναι αν κάποιος έχει πιει ένα ή δύο ποτήρια και περπατά προς το σπίτι του. Το ζήτημα αρχίζει όταν το αλκοόλ μετατρέπει έναν πεζό σε απρόβλεπτο χρήστη του δρόμου. Σε έναν δρόμο όπου λίγα μόλις δευτερόλεπτα ή μερικά μέτρα μπορούν να χωρίσουν ένα ασφαλές πέρασμα από μια παράσυρση, αυτό μπορεί να κάνει τη διαφορά.
