Το diesel παραμένει μέρος της καθημερινής μετακίνησης για εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες. Μέχρι πρόσφατα, ο έλεγχος που περνούσε ένα πετρελαιοκίνητο όχημα στο ΚΤΕΟ βασιζόταν ουσιαστικά σε μια οπτική αξιολόγηση με τεχνικό περίβλημα: αν δεν έβγαζε καπνό, περνούσε. Αυτό το πλαίσιο, που άφηνε περιθώριο να κυκλοφορούν αυτοκίνητα με αφαιρεμένο ή εξουδετερωμένο φίλτρο μικροσωματιδίων, φτάνει στο τέλος του. Η αλλαγή που εισάγει το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Υποδομών μεταβάλλει ριζικά τους κανόνες, αρχικά για την Αττική και τη Θεσσαλονίκη, αλλά με σαφή κατεύθυνση για τη συνέχεια.
Από τον ορατό καπνό στα αόρατα σωματίδια
Η παλαιά μέτρηση θολερότητας, το λεγόμενο opacimetry test, έλεγχε αν τα καυσαέρια εμφανίζονται σκοτεινά στο μάτι. Το πρόβλημα είναι ότι ένα αυτοκίνητο χωρίς ενεργό DPF μπορεί να εκπέμπει πολύ μεγάλες ποσότητες μικροσωματιδίων χωρίς να παράγει εμφανή μαύρο καπνό. Τα επικίνδυνα σωματίδια PM2,5 και PM10 δεν είναι ορατά με γυμνό μάτι, όμως εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και στη συνέχεια στην κυκλοφορία του αίματος.
Η νέα διαδικασία βασίζεται σε εξειδικευμένους αναλυτές σωματιδίων τελευταίας γενιάς, τεχνολογία που εφαρμόζεται ήδη σε Γερμανία, Ελβετία και σκανδιναβικές χώρες, και μετρά απευθείας τον αριθμό των μικροσωματιδίων στα καυσαέρια. Το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο ορίζεται στα 1.000.000 μικροσωματίδια ανά κυβικό εκατοστό (cm³). Αν και ο αριθμός μοιάζει πολύ μεγάλος, ένα αυτοκίνητο με κατεστραμμένο ή αφαιρεμένο DPF μπορεί να τον υπερβεί εύκολα, σε ορισμένες περιπτώσεις κατά παράγοντα 100 ή και 1.000.
Ποια αυτοκίνητα μπαίνουν στο στόχαστρο
Το μέτρο δεν αφορά το σύνολο του ελληνικού στόλου. Εφαρμόζεται αποκλειστικά σε οχήματα με έδρα την Περιφέρεια Αττικής και την Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης, δηλαδή στις δύο περιοχές που αντιμετωπίζουν τα σοβαρότερα προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης στη χώρα.
Στο πεδίο εφαρμογής εντάσσονται δύο κατηγορίες οχημάτων: πρώτον, επιβατικά και ελαφρά εμπορικά πετρελαιοκίνητα Euro 5 ή Euro 6 με πρώτη ταξινόμηση μετά την 1η Ιανουαρίου 2013 και, δεύτερον, βαρύτερα οχήματα Euro V ή Euro VI με πρώτη ταξινόμηση μετά την 1η Ιανουαρίου 2014. Με άλλα λόγια, πρόκειται για diesel που αγοράστηκαν την τελευταία δεκαπενταετία και τα οποία, από κατασκευής, έφεραν φίλτρο DPF.
Τα παλαιότερα diesel, κατηγορίας Euro 4 και κάτω, δεν εμπίπτουν στο συγκεκριμένο μέτρο, καθώς δεν διαθέτουν DPF από το εργοστάσιο. Αυτά θα συνεχίσουν να ελέγχονται με την παλαιά μέθοδο, τουλάχιστον προς το παρόν.
Το DPF: τι είναι, πώς λειτουργεί και γιατί αφαιρείται
Το φίλτρο μικροσωματιδίων (Diesel Particulate Filter) είναι ένα κηρηθροειδές κεραμικό φίλτρο που τοποθετείται στο σύστημα εξάτμισης και συγκρατεί τα στερεά σωματίδια της καύσης πριν αυτά καταλήξουν στην ατμόσφαιρα. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα, ανάλογα με τον τύπο οδήγησης και τα χιλιόμετρα, το φίλτρο αναγεννάται: αυξάνει τη θερμοκρασία της εξάτμισης στους 600-700°C και καίει τα συσσωρευμένα σωματίδια, μετατρέποντάς τα σε CO₂. Η διαδικασία γίνεται αυτόματα, συνήθως σε διαδρομές εκτός πόλης.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν το αυτοκίνητο κινείται σχεδόν αποκλειστικά στην πόλη, σε μικρές αποστάσεις και με χαμηλές ταχύτητες. Σε αυτή την περίπτωση η αναγέννηση δεν ολοκληρώνεται, το φίλτρο φράζει και τελικά χρειάζεται είτε χημικό καθαρισμό είτε αντικατάσταση. Το κόστος αντικατάστασης ενός DPF κυμαίνεται από 400 ευρώ για απλά μοντέλα έως πάνω από 1.500-2.000 ευρώ για premium οχήματα, ποσό που αρκετοί ιδιοκτήτες, ειδικά σε παλαιότερα αυτοκίνητα χαμηλής εμπορικής αξίας, δεν θεωρούν συμφέρουσα επένδυση.
Σε αυτό το σημείο εμφανίζεται το λεγόμενο «DPF off»: ο επαναπρογραμματισμός της ηλεκτρονικής μονάδας ελέγχου (ECU), ώστε να «αγνοεί» το φίλτρο, σε συνδυασμό με την αφαίρεση ή τη διάτρηση του ίδιου του φίλτρου. Η υπηρεσία αυτή κοστίζει μερικές εκατοντάδες ευρώ, περιορίζει προβλήματα συντήρησης και, μέχρι σήμερα, δεν εντοπιζόταν στον περιοδικό τεχνικό έλεγχο. Η πρακτική είναι ιδιαίτερα διαδεδομένη σε επαγγελματικά οχήματα, φορτηγάκια, αλλά και σε ταξί, όπου η χρήση γίνεται κυρίως μέσα στην πόλη.
Πού και πότε θα γίνεται ο έλεγχος
Οι νέοι αναλυτές σωματιδίων θα εγκατασταθούν στα ΚΤΕΟ, δημόσια και ιδιωτικά, εντάσσοντας τη μέτρηση στη διαδικασία του περιοδικού τεχνικού ελέγχου. Παράλληλα, ο νέος έλεγχος θα αποτελεί μέρος της Κάρτας Ελέγχου Καυσαερίων, η οποία απαιτείται ανεξάρτητα από τον ΚΤΕΟ για διάφορες διοικητικές διαδικασίες. Το τρίτο πεδίο εφαρμογής, και πιθανότατα το πιο αποτρεπτικό, είναι οι κινητές μονάδες ελέγχου που θα μπορούν να πραγματοποιούν μετρήσεις επιτόπου στον δρόμο.
Τα πρόστιμα και οι συνέπειες
Η νομική βάση δεν είναι νέα. Το άρθρο 19 του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας απαγορεύει ρητά την κυκλοφορία οχήματος που εκπέμπει ρύπους πάνω από τα νόμιμα όρια. Εκείνο που αλλάζει είναι η δυνατότητα εντοπισμού της παράβασης. Η παράβαση κατατάσσεται στις κατηγορίες Ε3-Β και Σ και συνεπάγεται συνδυασμό κυρώσεων: διοικητικό πρόστιμο 350 ευρώ, αφαίρεση άδειας οδήγησης για 30 ημέρες και άμεση αφαίρεση πινακίδων και άδειας κυκλοφορίας.
Τα στοιχεία παραμένουν στην αρμόδια αρχή έως ότου ο ιδιοκτήτης προσκομίσει πιστοποιητικό από την Περιφερειακή Ενότητα, το οποίο θα βεβαιώνει ότι το όχημα συμμορφώνεται πλέον με τις απαιτήσεις. Επιπλέον, επειδή η παράβαση κατατάσσεται ως αντικοινωνική οδική συμπεριφορά, επιβάλλεται πρόσθετη αφαίρεση άδειας οδήγησης για ακόμη 30 ημέρες. Συνολικά, ο οδηγός μένει χωρίς δίπλωμα για δύο μήνες και χωρίς αυτοκίνητο μέχρι να διευθετηθεί η υπόθεση.
Τι πρέπει να ελέγξει ο ιδιοκτήτης diesel πριν από το ΚΤΕΟ
Αν στο αυτοκίνητο ανάβει η προειδοποιητική λυχνία DPF, που συνήθως μοιάζει με κυματοειδείς γραμμές ή εμφανίζεται στο ταμπλό ως «DPF» ή «FAP», αυτό σημαίνει ότι το φίλτρο είναι φραγμένο και χρειάζεται παρέμβαση. Η πρώτη κίνηση είναι μια μεγαλύτερη διαδρομή σε εθνική οδό ή αυτοκινητόδρομο, στις 2.000-2.500 στροφές για τουλάχιστον 20-30 λεπτά, ώστε να ολοκληρωθεί η αυτόματη αναγέννηση.
Αν η λυχνία παραμένει αναμμένη ή το αυτοκίνητο μπαίνει σε λειτουργία ασφαλείας (limp mode), απαιτείται επίσκεψη σε συνεργείο για αναγκαστική αναγέννηση ή καθαρισμό του φίλτρου. Πρόκειται για διαδικασία που κοστίζει 100-300 ευρώ και συχνά μπορεί να προσφέρει αρκετά ακόμη χρόνια λειτουργίας. Αν όμως το DPF έχει ήδη αφαιρεθεί ή απενεργοποιηθεί, η κατάσταση είναι διαφορετική: χρειάζεται τοποθέτηση νέου φίλτρου και επαναφορά του ECU στις εργοστασιακές ρυθμίσεις. Κανένα «τέχνασμα» δεν μπορεί πλέον να παρακάμψει τον αναλυτή σωματιδίων.
Γιατί η Ελλάδα καθυστέρησε και γιατί δεν μπορεί να καθυστερήσει άλλο
Γερμανία, Ολλανδία, Ελβετία, Σουηδία και Νορβηγία εφαρμόζουν τη μέτρηση μικροσωματιδίων εδώ και πολλά χρόνια, με αποτέλεσμα σημαντική βελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέρα, ιδίως στα αστικά κέντρα. Η Ελλάδα ακολουθεί τώρα, με καθυστέρηση που δεν είναι τυχαία: η επιβολή αυστηρών ελέγχων σε μια χώρα με τον παλαιότερο στόλο αυτοκινήτων στην ΕΕ, όπου εκατοντάδες χιλιάδες οχήματα ηλικίας 15-25 ετών εξακολουθούν να κυκλοφορούν καθημερινά, δημιουργεί σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις.
Ωστόσο, η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη συνεχίζουν να καταγράφουν επίπεδα PM2,5 και PM10 που υπερβαίνουν τα ευρωπαϊκά όρια κατά τη διάρκεια χειμερινών επεισοδίων. Πρόκειται για μια κατάσταση που πλέον δεν θεωρείται ανεκτή, ούτε από την κοινή γνώμη ούτε με βάση τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της χώρας.
Το diesel σε αριθμούς: ένα καύσιμο στο λυκόφως
Η συγκυρία έχει τη δική της αντίφαση: το μέτρο έρχεται τη στιγμή που το diesel έχει ήδη αρχίσει να υποχωρεί από την αγορά των νέων αυτοκινήτων. Μόλις 4.250 πετρελαιοκίνητα ταξινομήθηκαν στο διάστημα Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2025, σε σύνολο 133.300 νέων επιβατικών, δηλαδή λιγότερο από 4% της αγοράς. Τα υβριδικά, με ποσοστό 42,3% στις νέες ταξινομήσεις, έχουν εξελιχθεί στον νέο «κανόνα» για τον Έλληνα αγοραστή.
Αυτό σημαίνει ότι το βάρος του νέου ελέγχου πέφτει εξ ολοκλήρου στον υφιστάμενο στόλο: στα diesel της περιόδου 2013-2022, που αγοράστηκαν σε μια εποχή όπου το πετρέλαιο θεωρούνταν «πράσινη» λύση λόγω χαμηλότερων εκπομπών CO₂ και σήμερα βρίσκονται σε μια γκρίζα ζώνη. Παραμένουν χρήσιμα και πολύτιμα για τους ιδιοκτήτες τους, αλλά πλέον βρίσκονται στο επίκεντρο της νέας νομοθεσίας. Το μήνυμα προς αυτούς τους ιδιοκτήτες είναι σαφές: το φίλτρο DPF δεν αποτελεί προαιρετικό εξάρτημα, αλλά νομική υποχρέωση.
