Θανατηφόρος αέρας: Στο κόκκινο η Ελλάδα – Ποια πόλη βρίσκεται σε συναγερμό Mobility
12 Αυγούστου 2026, 21:13 | -
Ένας αόρατος εχθρός απειλεί τις ευρωπαϊκές πόλεις. Δεν έχει χρώμα ή μυρωδιά και σπάνια γίνεται αντιληπτός στην καθημερινότητα. Πρόκειται για τα PM2.5, λεπτά αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα, περίπου 30 φορές μικρότερα από την τρίχα του ανθρώπινου κεφαλιού. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), εξακολουθούν να αποτελούν θανάσιμη απειλή για εκατομμύρια ανθρώπους.
Τι είναι τα PM2.5 και γιατί είναι θανατηφόρα
Τα PM2.5 δεν περιορίζονται στον λαιμό ή τη μύτη. Εξαιτίας του εξαιρετικά μικρού μεγέθους τους, εισχωρούν βαθιά στους πνεύμονες και από εκεί περνούν στην κυκλοφορία του αίματος, προκαλώντας ή επιδεινώνοντας καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια, ακόμη και καρκίνο του πνεύμονα.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει η σημαντικότερη περιβαλλοντική αιτία πρόωρων θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με περίπου 300.000 θανάτους κάθε χρόνο. Τα PM2.5, πάντως, δεν προέρχονται αποκλειστικά από τη βαριά βιομηχανία. Παράγονται επίσης από την καύση ορυκτών καυσίμων, τα τζάκια, τα διυλιστήρια, τα εργοστάσια τσιμέντου και τις δασικές πυρκαγιές.
Η Ιταλία στην κορυφή, αλλά όχι μόνη
Με βάση την τελευταία έκθεση του ΕΟΠ για την κατάσταση της ποιότητας του αέρα, οι υψηλότεροι ετήσιοι μέσοι όροι PM2.5 μεταξύ 2024 και 2025 καταγράφηκαν στη νότια Ιταλία. Οι πόλεις Ceglie Messapica και Torchiarolo, με τιμές 117 και 113 μg/m³ αντίστοιχα, υπερβαίνουν κατά πολύ το ετήσιο όριο της ΕΕ, το οποίο είναι 25 μg/m³.
Ο καθηγητής Gianluigi De Gennaro από το Πανεπιστήμιο του Μπάρι αποδίδει τις εξαιρετικά υψηλές συγκεντρώσεις κυρίως στην καύση βιομάζας κατά τη διάρκεια του χειμώνα, ιδιαίτερα από τζάκια, σε συνδυασμό με τη μειωμένη δυνατότητα διασποράς των ρύπων, λόγω του χαμηλότερου πλανητικού οριακού στρώματος της ατμόσφαιρας εκείνη την εποχή.
Την ίδια περίοδο, εκτός από την Ιταλία, περιοχές σε οκτώ χώρες της ΕΕ και σε τρίτες χώρες ξεπέρασαν το επιτρεπόμενο όριο: την Πολωνία, την Κροατία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Ρουμανία, την Τουρκία, ακόμη και τη Δανία, όπου μία τοποθεσία στην Κοπεγχάγη κατέγραψε 95 μg/m³.
Θνησιμότητα: Η Ελλάδα στη «μαύρη λίστα»
Η Ιταλία μπορεί να καταγράφει τις υψηλότερες στιγμιαίες συγκεντρώσεις, όμως το πιο ανησυχητικό στατιστικό αφορά άμεσα και την Ελλάδα. Σύμφωνα με τον ΕΟΠ, τα Βαλκάνια και η Ανατολική Ευρώπη εμφανίζουν το υψηλότερο εκτιμώμενο ποσοστό θνησιμότητας ανά 100.000 κατοίκους που συνδέεται με τη μακροχρόνια έκθεση σε PM2.5. Σε αυτές τις χώρες περιλαμβάνεται και η Ελλάδα, μαζί με την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Τα χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας καταγράφονται στη βόρεια Ευρώπη, συγκεκριμένα στην Ισλανδία, τη Φινλανδία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία και την Εσθονία. Συνολικά, περισσότεροι από εννέα στους δέκα Ευρωπαίους εκτίθενται σε μη ασφαλείς συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικής ρύπανσης με βάση τα αυστηρότερα πρότυπα του ΠΟΥ. Ο Οργανισμός θέτει το επιτρεπόμενο όριο για τα PM2.5 στα μόλις 5 μg/m³, δηλαδή πέντε φορές χαμηλότερα από το όριο της ΕΕ.
Αθήνα: Πρωταθλήτρια στα οξείδια του αζώτου
Στην Ελλάδα, η εικόνα παρουσιάζει ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Σύμφωνα με την πλατφόρμα παρακολούθησης IQAir, το κέντρο της Αθήνας καταγράφει ετήσια συγκέντρωση PM2.5 ύψους 14,7 μg/m³, σημαντικά αυξημένη σε σχέση με τα 11 μg/m³ του 2024.
Τα τζάκια και τα συστήματα ξυλόθερμης θέρμανσης, τα οποία επανήλθαν κατά τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πηγή ρύπανσης. Παράλληλα, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα PM2.5 στην Αθήνα εμφανίζουν υψηλή οξειδωτική τοξικότητα.
Πέρα από τη θέρμανση, καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η κυκλοφορία. Η Αθήνα και το Μιλάνο είναι δύο πόλεις της ΕΕ όπου πάνω από το 70% των ρύπων οξειδίου του αζώτου προέρχεται από τα οχήματα και τις μεταφορές, σύμφωνα με μελέτη του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Ο παλαιότερος στόλος στην ΕΕ και οι συνέπειές του
Το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ελλάδα συνδέεται άμεσα με την κατάσταση του εθνικού στόλου οχημάτων. Η μέση ηλικία των επιβατικών ΙΧ στη χώρα φτάνει τα 17,5 έτη, καταγράφοντας την υψηλότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όταν ο πανευρωπαϊκός μέσος όρος κυμαίνεται μεταξύ 12 και 13 ετών. Η πλειονότητα αυτών των οχημάτων ανταποκρίνεται σε παλαιότερα πρότυπα εκπομπών, όπως το Euro 3 ή και προγενέστερα, με αποτέλεσμα να εκπέμπει αυξημένες ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων και οξειδίων του αζώτου.
Τα αιωρούμενα σωματίδια και τα οξείδια του αζώτου ευθύνονται κάθε χρόνο για χιλιάδες πρόωρους θανάτους, κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στα σχέδια της ελληνικής κυβέρνησης περιλαμβάνονται μέτρα για την ανανέωση του στόλου ταξί, ΙΧ και ελαφρών φορτηγών, μέσω της απόσυρσης οχημάτων παλαιάς τεχνολογίας. Παράλληλα, εξετάζεται ο υπολογισμός των τελών κυκλοφορίας με βάση τις εκπομπές CO₂, καθώς και η ενίσχυση του τεχνικού ελέγχου.
Και άλλοι ρύποι στο παιχνίδι
Τα PM2.5 δεν αποτελούν τη μοναδική απειλή. Σύμφωνα με τον ΕΟΠ, έως και το 20% των σταθμών παρακολούθησης στην Ευρώπη καταγράφει επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης υψηλότερα από τα ισχύοντα πρότυπα ποιότητας της ΕΕ.
Ο οργανισμός προειδοποιεί επίσης για τα PM10 και το επίγειο όζον, το οποίο σχηματίζεται από την αλληλεπίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας με τις εκπομπές των οχημάτων και ο ρυθμός σχηματισμού του έχει υπερδιπλασιαστεί από το 1900. Στον κατάλογο των επικίνδυνων ρύπων περιλαμβάνεται και το βενζο(α)πυρένιο (BaP), μια ουσία που παράγεται από τον καπνό των τσιγάρων, τα απανθρακωμένα τρόφιμα και τα καυσαέρια από ορυκτά καύσιμα.
Πώς να προστατευτείτε
Σύμφωνα με τον καθηγητή De Gennaro, οι κάτοικοι των αστικών περιοχών θα πρέπει να αποφεύγουν να αερίζουν τα σπίτια τους κατά τις ώρες αιχμής της κυκλοφορίας. Ιδανικά, ο αερισμός θα πρέπει να γίνεται μετά τις 9 π.μ. Σημαντική βοήθεια μπορεί να προσφέρει και ένας καθαριστής αέρα εσωτερικού χώρου.
Παράλληλα, συνιστάται η χρήση αποκλειστικά πιστοποιημένων σομπών καύσης, η αποφυγή καύσης κατά τις χειμερινές ημέρες και ο περιορισμός της έντονης υπαίθριας δραστηριότητας στις περιόδους κατά τις οποίες η ρύπανση βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα. Οι εφαρμογές που παρακολουθούν την ποιότητα του αέρα σε πραγματικό χρόνο αποτελούν ένα εύχρηστο εργαλείο διαθέσιμο σε κάθε πολίτη.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν αποτελεί πρόβλημα αποκλειστικά των βιομηχανικών χωρών του Βορρά. Η Ελλάδα, με τον γηρασμένο στόλο της, τις ανεξέλεγκτες χειμερινές καύσεις και τις υψηλές εκπομπές αζώτου στις πόλεις, βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο: αρκετά ψηλά στη λίστα θνησιμότητας της Ευρώπης και αρκετά μακριά από τα πρότυπα του ΠΟΥ.
Η μετάβαση σε έναν νεότερο αυτοκινητιστικό στόλο δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και ζήτημα δημόσιας υγείας.
Ακολουθήστε το newsauto.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
