23 Αυγούστου 2026, 10:25 — Η εξάπλωση των «έξυπνων» καμερών στους ελληνικούς δρόμους δημιουργεί νέα δεδομένα για τους οδηγούς. Η πινακίδα κυκλοφορίας μπορεί πλέον να συνδέεται ψηφιακά με τα στοιχεία του οχήματος, επιτρέποντας στις αρμόδιες αρχές να γνωρίζουν την κατηγορία ρύπων, αν το όχημα είναι ασφαλισμένο και αν έχει περάσει από τεχνικό έλεγχο, καθώς και αν έχει δηλωθεί σε ακινησία.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι κάμερες που λειτουργούν σήμερα επιβάλλουν αυτομάτως πρόστιμα σε κάθε παλαιό πετρελαιοκίνητο όχημα που εισέρχεται στην Αττική ή τη Θεσσαλονίκη. Η ηλεκτρονική διασταύρωση είναι τεχνικά εφικτή, όμως για κάθε κατηγορία παράβασης απαιτείται συγκεκριμένη νομική και επιχειρησιακή ενεργοποίηση.
Το νέο ψηφιακό σύστημα περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια ανωνυμίας στους δρόμους και, εφόσον συνδεθεί με το Μητρώο Οχημάτων, μπορεί να μετατρέψει μια απλή ανάγνωση πινακίδας σε ολοκληρωμένο έλεγχο νομιμότητας.
Ποια diesel απαγορεύονται
Η απαγόρευση κυκλοφορίας των παλαιότερων πετρελαιοκίνητων οχημάτων στην Ελλάδα δεν αποτελεί νέο μέτρο. Προβλέπεται από το άρθρο 50 του νόμου 4030/2011, με τον οποίο επιτράπηκε η πετρελαιοκίνηση στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη μόνο για οχήματα που πληρούν εκ κατασκευής τις προδιαγραφές Euro 5, Euro 6 ή μεταγενέστερες.
Ως εκ τούτου, τα πετρελαιοκίνητα επιβατικά Ι.Χ. και τα αντίστοιχα ελαφρά φορτηγά κατηγορίας Euro 4, Euro 3 ή παλαιότερης τεχνολογίας δεν επιτρέπεται να κυκλοφορούν στις καθορισμένες περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.
Το όριο δεν καθορίζεται αποκλειστικά από το έτος πρώτης κυκλοφορίας. Οχήματα που ταξινομήθηκαν την ίδια περίοδο μπορεί να ανήκουν σε διαφορετική αντιρρυπαντική κατηγορία. Το ασφαλέστερο κριτήριο είναι η προδιαγραφή Euro που αναγράφεται στην άδεια κυκλοφορίας ή προκύπτει από την έγκριση τύπου και τον αριθμό πλαισίου.
Μεταγενέστερη τροποποίηση περιόρισε στα 3.500 κιλά το σχετικό όριο μικτού βάρους για τα ελαφρά φορτηγά, όπως επιβεβαιώνεται και σε επίσημο έγγραφο.
Ένα συχνό λάθος των ιδιοκτητών είναι η αντίληψη ότι οι περιορισμοί αφορούν μόνο τον Δακτύλιο της Αθήνας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για δύο διαφορετικά καθεστώτα. Ο Δακτύλιος ρυθμίζει την πρόσβαση στο κέντρο της πρωτεύουσας, ενώ η απαγόρευση των παλαιών diesel καλύπτει πολύ ευρύτερη περιοχή της Αττικής και αντίστοιχη ζώνη στη Θεσσαλονίκη.
Επομένως, ένα Euro 4 diesel μπορεί να κυκλοφορεί νόμιμα στην υπόλοιπη Ελλάδα, όχι όμως μέσα στα γεωγραφικά όρια όπου εξακολουθεί να ισχύει ο συγκεκριμένος περιορισμός. Στην Αττική, τα όρια της παλαιότερης απαγόρευσης εκτείνονται περίπου από την Ελευσίνα, τη Μαγούλα και τη Φυλή έως τις Αχαρνές, τον Άγιο Στέφανο, τον Διόνυσο, τα Σπάτα, το Κορωπί, τη Βάρη και τη Βάρκιζα.
Το μέτρο, συνεπώς, δεν αφορά μόνο ορισμένους δρόμους του κέντρου, αλλά το μεγαλύτερο μέρος του πολεοδομικού συγκροτήματος.
Τι μπορούν να κάνουν οι νέες κάμερες
Η Ελλάδα αναπτύσσει το Ενιαίο Εθνικό Σύστημα Ψηφιακής Καταγραφής και Διαχείρισης Ελέγχων και Προστίμων της Τροχαίας. Το έργο προβλέπει κοινή ψηφιακή υποδομή για την καταγραφή παραβάσεων, τη διαχείριση προστίμων και την ηλεκτρονική ενημέρωση των πολιτών, σύμφωνα με την επίσημη περιγραφή του.
Παράλληλα, η Περιφέρεια Αττικής έχει ολοκληρώσει την εγκατάσταση 388 καμερών σε επιλεγμένους κόμβους. Οι κάμερες αυτές έχουν σχεδιαστεί κυρίως για την καταγραφή παραβιάσεων ερυθρού σηματοδότη και όχι για την αυτόματη επιβολή προστίμων με βάση την αντιρρυπαντική τεχνολογία ενός οχήματος. Αυτό αναφέρεται και στην επίσημη ανακοίνωση.
Η τεχνολογία ANPR, δηλαδή η αυτόματη αναγνώριση πινακίδων, μπορεί να καταγράψει τον αριθμό κυκλοφορίας και να τον διασταυρώσει με κρατικές βάσεις δεδομένων. Εφόσον δημιουργηθεί η κατάλληλη διασύνδεση και θεσπιστεί η αντίστοιχη διαδικασία, θα είναι δυνατό να εντοπίζεται ένα Euro 4 diesel που εισέρχεται σε απαγορευμένη ζώνη, χωρίς να απαιτείται επιτόπιος έλεγχος από αστυνομικό.
Μέχρι σήμερα, ωστόσο, δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημη απόφαση που να επιβεβαιώνει ότι οι νέες κάμερες της Αττικής έχουν ενεργοποιηθεί ειδικά για την αυτόματη βεβαίωση παραβάσεων από παλαιά diesel. Πρέπει, επομένως, να διακρίνεται σαφώς τι μπορεί να πραγματοποιήσει τεχνικά το σύστημα από όσα έχουν ήδη τεθεί επίσημα σε εφαρμογή.
Η σημαντικότερη αλλαγή δεν αφορά μόνο τις κάμερες, αλλά και τη δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών μητρώων. Από μία πινακίδα μπορεί να προκύψει αν το όχημα είναι ασφαλισμένο, αν έχει περάσει εμπρόθεσμα από ΚΤΕΟ, αν έχουν καταβληθεί τα τέλη κυκλοφορίας ή αν έχει δηλωθεί σε ψηφιακή ακινησία.
Έτσι, ένα όχημα που καταγράφεται για παραβίαση κόκκινου σηματοδότη ή υπέρβαση ταχύτητας μπορεί ταυτόχρονα να εμφανιστεί ως ανασφάλιστο, χωρίς ΚΤΕΟ ή σε ακινησία. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλες αυτές οι κυρώσεις επιβάλλονται αυτομάτως από κάθε κάμερα, αλλά ότι η ψηφιακή διασταύρωση καθιστά τον εντοπισμό τους πολύ ευκολότερο από ό,τι στο παρελθόν.
Τι ισχύει με την ασφάλιση
Η παράνομη κυκλοφορία ενός παλαιού diesel σε απαγορευμένη περιοχή δεν σημαίνει αυτομάτως ότι η ασφαλιστική εταιρεία απαλλάσσεται από κάθε υποχρέωση σε περίπτωση ατυχήματος. Η υποχρεωτική ασφάλιση αστικής ευθύνης έχει ως βασικό σκοπό την προστασία των τρίτων που υπέστησαν ζημιά.
Η ασφαλιστική εταιρεία οφείλει κατ’ αρχήν να αντιμετωπίσει την απαίτηση του τρίτου παθόντος σύμφωνα με το ασφαλιστήριο και τη σχετική νομοθεσία. Τυχόν δικαίωμα της εταιρείας να στραφεί στη συνέχεια κατά του ασφαλισμένου εξαρτάται από τις νόμιμες εξαιρέσεις, τους όρους της σύμβασης και τις πραγματικές συνθήκες του ατυχήματος.
Δεν είναι, επομένως, ακριβής ο απόλυτος ισχυρισμός ότι η παρουσία ενός Euro 4 diesel στην Αττική ή τη Θεσσαλονίκη ακυρώνει αυτομάτως ολόκληρη την ασφαλιστική κάλυψη. Διαφορετικό ζήτημα αποτελεί η αποζημίωση των ίδιων ζημιών του οχήματος από προαιρετική κάλυψη, όπως η μικτή ασφάλιση, όπου πρέπει να εξετάζονται οι ειδικοί όροι του συμβολαίου.
Το DPF μπαίνει στο μικροσκόπιο
Η αντιρρυπαντική κατηγορία που αναγράφεται στην άδεια δεν αρκεί, εάν το όχημα έχει υποστεί παράνομη μετατροπή. Ιδιαίτερη σημασία έχει το φίλτρο μικροσωματιδίων DPF, το οποίο ορισμένοι ιδιοκτήτες αφαιρούν όταν φράξει, προκειμένου να αποφύγουν το κόστος καθαρισμού ή αντικατάστασής του.
Ένα Euro 5 ή Euro 6 diesel από το οποίο έχει αφαιρεθεί ή απενεργοποιηθεί το DPF δεν ανταποκρίνεται πλέον στην εγκεκριμένη εργοστασιακή του κατάσταση. Οι αυστηρότεροι έλεγχοι μικροσωματιδίων στα ΚΤΕΟ μπορούν να περιορίσουν αυτή την πρακτική, εντοπίζοντας περιπτώσεις που ο συμβατικός έλεγχος θολερότητας καυσαερίων δεν αποκάλυπτε εύκολα.
Σε εκατοντάδες ευρωπαϊκές πόλεις λειτουργούν Ζώνες Χαμηλών Εκπομπών, στις οποίες η πρόσβαση εξαρτάται από την κατηγορία Euro, το είδος καυσίμου ή την κατοχή ειδικού περιβαλλοντικού σήματος. Σε αρκετές περιπτώσεις, η επιτήρηση γίνεται με κάμερες αναγνώρισης πινακίδων και τα πρόστιμα αποστέλλονται στον ιδιοκτήτη χωρίς να προηγηθεί έλεγχος στον δρόμο.
Οι απαιτήσεις διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα. Η Δανία, για παράδειγμα, επιβάλλει ειδικές προϋποθέσεις για τα diesel στις ζώνες χαμηλών εκπομπών της Κοπεγχάγης και άλλων μεγάλων πόλεων, ενώ στη Γαλλία, το Βέλγιο, την Ιταλία και τη Γερμανία ισχύουν διαφορετικές τοπικές ρυθμίσεις.
Οι οδηγοί που ταξιδεύουν στο εξωτερικό πρέπει να ελέγχουν, πριν από την αναχώρησή τους, τους κανόνες που ισχύουν σε κάθε πόλη, καθώς δεν υπάρχει ενιαίο καθεστώς σε ολόκληρη την Ευρώπη. Συγκεντρωτικές πληροφορίες παρέχει η ευρωπαϊκή βάση.
Τι πρέπει να κάνουν οι ιδιοκτήτες
Όποιος διαθέτει παλαιό diesel πρέπει να ελέγξει την ακριβή αντιρρυπαντική κατηγορία στην άδεια κυκλοφορίας και να μην βασίζεται μόνο στο έτος κατασκευής ή στις διαβεβαιώσεις του προηγούμενου ιδιοκτήτη. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα εισαγόμενα μεταχειρισμένα, για τα οποία πρέπει να επιβεβαιώνονται η έγκριση τύπου και η γνησιότητα των στοιχείων.
Το παλαιό diesel δεν απαγορεύεται να κυκλοφορεί σε ολόκληρη την Ελλάδα. Αν είναι Euro 4 ή προγενέστερο, όμως, δεν μπορεί να κινείται νόμιμα στις καθορισμένες ζώνες της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης.
Η διάταξη ισχύει εδώ και χρόνια, ακόμη και αν μέχρι σήμερα η επιτήρησή της ήταν περιορισμένη. Η μετάβαση στους ψηφιακούς ελέγχους δείχνει ότι η περίοδος κατά την οποία τέτοιες παραβάσεις περνούσαν εύκολα απαρατήρητες πλησιάζει στο τέλος της.
Το κρίσιμο επόμενο βήμα είναι η Πολιτεία να ανακοινώσει με σαφήνεια ποιες παραβάσεις ελέγχονται από κάθε κάμερα, πότε ενεργοποιείται η αυτόματη διασταύρωση της κατηγορίας ρύπων και ποια διαδικασία ένστασης θα έχει ο ιδιοκτήτης σε περίπτωση λανθασμένης καταγραφής.
